SGK'YA GERİYE DÖNÜK VERİLEN BİLDİRGELERİN DENETİM SONUCU BEKLENMEDEN TAHAKKUKA ALINMASI GEREKİYOR

İşverenler tarafından geçmiş dönemlere ilişkin sigortalılık bildirimlerinin eksik veya hatalı yapıldığının sonradan fark edilmesi üzerine, söz konusu eksikliklerin giderilmesi amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) geriye dönük aylık prim ve hizmet belgeleri (APHB) veya muhtasar ve prim hizmet beyannameleri (MUHSGK) verilebilmektedir.

Ancak uygulamada, özellikle yasal bildirim süresini takip eden üçüncü ayın bitiminden sonra verilen belgelerin işleme alınması konusunda bazı sosyal güvenlik il müdürlükleri ve sosyal güvenlik merkezlerinde sorunlar yaşanmaktadır.

İşverenler tarafından kendiliğinden düzenlenerek Kuruma gönderilen bildirgelerin, denetim sonucu tamamlanmadan işleme alınamayacağı gerekçesiyle bekletildiği görülmektedir.

Oysa bu yaklaşım, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 103. maddesi ile SGK'nın 2020/20 ve 2024/14 sayılı Genelgelerinde açıklanan uygulama esaslarıyla örtüşmemektedir.

Zira söz konusu düzenlemelerde, bildirgelerin prim tahakkukuna alınması ile sigortalılık hizmetlerinin kabul edilmesi birbirinden ayrı işlemler olarak değerlendirilmiştir.

Denetim sonucunun beklenmesi gerekçesiyle prim tahakkukunun gerçekleştirilmemesi, işverenlerin prim borçlarını ödemelerini geciktirmekte, gecikme cezası ve gecikme zammı yükünü artırabilmektedir. Ayrıca kendiliğinden verilen bildirgeler ile Kurum tespiti üzerine düzenlenen bildirgelere farklı idari para cezaları uygulanması, konunun önemini daha da artırmaktadır.

Yasal Süresinden Sonra Verilen Bildirgelerin İşleme Alınmasına İlişkin Mevzuat

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 103. maddesine göre, yasal verilme süresini takip eden günden başlayarak üçüncü ayın sonuna kadar Kuruma verilen asıl veya ek nitelikteki belgeler, aksine bir tespit veya şüpheli durum bulunmaması ve sigortalıların işe giriş bildirgelerinin yasal süresinde veya belgenin ilişkin olduğu aydan önceki bir tarihte verilmiş olması şartıyla, ayrıca incelemeye gidilmeksizin işleme alınabilmektedir.

Bu şartların sağlanmaması veya belgelerin üçüncü ayın sonundan sonra verilmesi halinde ise bildirilen sigortalılık hizmetlerinin kabulü incelemeye bağlı bulunmaktadır.

SGK'nın 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi'nin üçüncü kısmının 2.2. bölümünde de, aynı esaslara yer verilmiş; incelemeye sevk edilen belgelerin prim tahakkuklarının, denetim sonucu beklenmeden oluşturulabileceği açıklanmıştır.

Aradan dört yıl geçtikten sonra yayımlanan 2024/14 sayılı Genelgede ise aynı husus tekrar vurgulanarak işverenlerin primlerini gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödemek istemeleri halinde, belgelerin tahakkuk kısmının denetim sonucu beklenmeksizin, hizmet kısmının ise inceleme sonucunda uygun görülmesi halinde işleme alınacağı belirtilmiştir.

Genelgenin üçüncü bölümünde, bu işlemin SGK ünitelerince nasıl gerçekleştirileceği de açıkça düzenlenmiştir.

Buna göre, yasal süresi dışında (B) tahakkuk nedeni ile gönderilen belgelerin, SGK personelince İşveren İntra sistemindeki;

Tahakkuk → Giriş → Tahakkuk İşlemleri → Sicil Girişi

menüsünden Denetmene Gönder işlem tipi seçilerek incelemeye sevk edilmesi ve gerekli onay işlemlerinin tamamlanmasıyla prim tahakkukunun otomatik olarak oluşturulması öngörülmüştür.

Dolayısıyla, SGK personelinin üç aylık sürenin aşılmış olmasını gerekçe göstererek ‘’Denetim raporu tamamlanmadan hiçbir işlem yapılamaz’’ şeklinde değerlendirme yapması, Genelgede açıklanan uygulama esaslarıyla bağdaşmamaktadır.

Çünkü denetim sonucunun beklenmesini gerektiren işlem, bildirilen sigortalılık hizmetlerinin kabulüne ilişkindir. Prim tahakkukunun oluşturulması içinse denetim sonucunun beklenmesine gerek bulunmamaktadır.

Kendiliğinden Verilen Bildirgeler ile Kurum Tespiti Üzerine Düzenlenen Bildirgeler Arasındaki Ceza Farkı

Konunun işverenler bakımından en önemli yönlerinden biri, geriye dönük bildirgelerin kendiliğinden verilmesi ile Kurum denetim elemanlarının tespitleri üzerine düzenlenmesi halinde uygulanacak idari para cezalarının farklı olmasıdır.

5510 sayılı Kanunun 102. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre, aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinden sonra işveren tarafından kendiliğinden verilmesi halinde;

Asıl nitelikteki belgelerde, aylık asgari ücretin iki katını aşmamak üzere belgede kayıtlı sigortalı başına aylık asgari ücretin beşte biri,

Ek nitelikteki belgelerde, yine üst sınırı aşmamak üzere sigortalı başına aylık asgari ücretin sekizde biri,

tutarında idari para cezası uygulanmaktadır.

Buna karşılık, aynı bendin dördüncü alt bendinde, sigortalılık hizmetlerinin veya prime esas kazançların mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitler veya Kanunda belirtilen diğer bilgi ve belgeler aracılığıyla bildirilmediğinin veya eksik bildirildiğinin anlaşılması halinde, belgenin asıl veya ek niteliğine bakılmaksızın aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanacağı öngörülmüştür.

Muhtasar ve prim hizmet beyannameleri bakımından ise Kanunun 102. maddesinin (m) bendindeki özel hükümler dikkate alınmalıdır.

Görüldüğü üzere, bildirgenin kendiliğinden verilmesi ile Kurum tespiti üzerine düzenlenmesi arasındaki fark, işverenin karşılaşacağı idari para cezasını önemli ölçüde değiştirebilmektedir.

Tahakkuk İşleminin Geciktirilmesi Bildirgenin Hukuki Niteliğini Değiştirir mi?

Uygulamada bazı SGK ünitelerinin, işveren tarafından kendiliğinden gönderilen bildirgeleri denetim sonucuna kadar bekletmesi, bildirimin niteliği ve uygulanacak idari para cezası bakımından uyuşmazlıklara yol açabilmektedir.

Örneğin, işverenin kendi kayıtlarından tespit ettiği eksik bildirimi, henüz Kurum tarafından herhangi bir tespit yapılmadan kendiliğinden göndermesine rağmen, bildirgenin denetime sevk edilerek tahakkuk işleminin bekletilmesi söz konusu olabilmektedir.

Bu durumda, kendiliğinden verilen bildirgenin daha sonra yalnızca denetime sevk edilmiş olması gerekçe gösterilerek Kurum tespiti üzerine düzenlenmiş belge gibi değerlendirilmesi, işverenin daha ağır idari para cezasıyla karşılaşmasına neden olabilecektir.

Oysa bir bildirgenin denetime sevk edilmesi, kendiliğinden verilmiş olma niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

İşverenin herhangi bir Kurum tespiti bulunmadan yaptığı bildirim ile denetim sonucunda ortaya çıkarılan eksik çalışma veya kazanç bildirimi aynı hukuki durum değildir. Daha ağır idari para cezasının uygulanabilmesi için 5510 sayılı Kanun'da öngörülen tespit koşullarının gerçekleşmiş olması gerekir.

Bu nedenle, SGK ünitelerinin, kendiliğinden yapılan bildirimleri zamanında kayda almaları ve Genelgede açıklanan incelemeye sevk ve tahakkuk işlemlerini geciktirmeden gerçekleştirmeleri önem taşımaktadır.

Prim Tahakkukunun Geciktirilmesi İşverenin Borcunu Ödemesini de Engellemektedir

Geçmiş dönemlere ilişkin bildirge veren işveren, yalnızca eksik bildirimini tamamlamak değil, aynı zamanda bildirilen dönemlere ait primlerini gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödemek de istemektedir.

Ancak, bildirgelerin tahakkuka alınmaması halinde işveren, kendi iradesiyle bildirimde bulunmasına ve ödeme yapmaya hazır olmasına rağmen prim borcunu sistem üzerinden ödeyememektedir.

Bu durum, primlerin ödenmesini geciktirdiği gibi, belirli koşullarda cari dönem yükümlülüklerini ve sigorta prim teşviklerinden yararlanma imkanını da olumsuz etkileyebilmektedir.

Nitekim SGK'nın 2024/14 sayılı Genelgesinde, belge ve beyanname onay işlemlerindeki gecikmelerin işverenler açısından telafisi güç zararlar doğurabileceği belirtilerek işlemlerin son güne bırakılmaması ve gecikmeksizin gerçekleştirilmesi istenmiştir.

Dolayısıyla, prim tahakkukunun denetim sonucuna kadar bekletilmesi, işverenlerin yükümlülüklerini yerine getirmelerini güçleştirdiği gibi, SGK'nın kendi Genelgesinde öngördüğü uygulamayla da bağdaşmamaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, yasal bildirim süresini takip eden üçüncü ayın sonundan sonra verilen belgelerin denetime sevk edilmesi gerektiği, ancak işverenin primlerini ödemek istemesi halinde, denetim sonucu beklenmeden prim tahakkukunun oluşturulmasının mümkün olduğu ve SGK ünitelerince gerekli işlemlerin yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Bildirilen sigortalılık hizmetleri ise denetim sonucunda uygun görülmesi halinde işleme alınacaktır.

Diğer taraftan, kendiliğinden verilen bildirgelerin yalnızca denetime sevk edilmiş olması, bunların Kurum tespiti üzerine düzenlenmiş belge sayılmasını gerektirmemektedir. Bu nedenle idari işlem gecikmelerinin işverenler aleyhine daha ağır idari para cezalarına yol açacak şekilde değerlendirilmemesi önemlidir.

İşverenler açısından önemli uyarı: Geriye dönük prim belgesi verilmeden önce, bildirilen çalışmaların ve ücretlerin ilgili döneme ait bordro tahakkukları, muhasebe kayıtları, ücret ödeme belgeleri veya diğer somut delillerle doğrulanabilir olması gerekmektedir. Denetimde ücret tahakkuku veya ödemesine ilişkin kayıtların bulunmaması ve fiili çalışmanın başka delillerle de kanıtlanamaması halinde, bildirgelerin hizmet kısmı işleme alınmayabilecektir. Ayrıca, primlerin ödenmiş olması, sigortalılık hizmetlerinin kabul edileceği veya ödenen primlerin mutlaka iade edileceği anlamına gelmemektedir. Özellikle gerçeğe aykırı bildirim veya haksız menfaat sağlama amacı tespit edilmesi halinde primlerin iadesi mümkün olmayabilecektir.

Sonuç olarak, prim tahakkukunun oluşturulması sigortalılık hizmetinin kabul edildiği anlamına gelmediği gibi, bildirgenin denetime sevk edilmesi de işverenin kendiliğinden yaptığı bildirimi Kurum tespiti üzerine verilmiş bir belgeye dönüştürmemektedir.

SGK ünitelerinin bu ayrımı gözeterek işlem yapmaları, hem mevzuata uygunluğun sağlanması, hem de işverenlerin gereksiz mali kayıplarla karşılaşmalarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

 

 

Kötü Makaleyi Değerlendirin: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Çok İyi
		Yazdır

Bu makale siteye eklendiği 19-10-2026 tarihinden beri 208 kez okunmuştur.

Bu İçeriği paylaşın